Từ phế phẩm nông nghiệp, bã bia, bã cà phê đến chất thải nhựa, nhiều nguồn nguyên liệu tưởng như bỏ đi đang được doanh nghiệp Việt nghiên cứu, tái chế và đưa trở lại nền sản xuất. 

Kinh tế tuần hoàn đang dần hiện diện rõ hơn trong hoạt động sản xuất tại Việt Nam khi nhiều doanh nghiệp bắt đầu tìm cách biến chất thải thành nguyên liệu đầu vào cho sản phẩm mới.

Một trong những hướng đi đáng chú ý là phát triển vật liệu sinh học từ các nguồn nguyên liệu có nguồn gốc nông nghiệp như bã mía, bã cà phê, tinh bột, vỏ trấu hay các phụ phẩm trong quá trình chế biến thực phẩm.

Đại diện Công ty TNHH Giải pháp Công nghệ BUYO cho biết, doanh nghiệp lựa chọn hướng phát triển công nghệ chuyển đổi rác hữu cơ, bã bia và phế phẩm nông nghiệp thành nhựa sinh học có khả năng phân hủy sinh học hoàn toàn. Vật liệu được phát triển có khả năng chịu nhiệt trong khoảng từ -22°C đến 50°C, mở ra khả năng ứng dụng trong nhiều lĩnh vực.

Các sản phẩm được làm từ nhựa sinh học do BUYO Bioplastics sản xuất (Ảnh: CNMT)

Trong lĩnh vực nông nghiệp, hướng tiếp cận này cũng đang được mở rộng. Theo ông Phạm Đình Nam - Viện trưởng Viện Ứng dụng công nghệ và Phát triển nông nghiệp Việt Nam, việc tận dụng phụ phẩm cây trồng để sản xuất Biochar (than sinh học) có thể tạo ra một vòng tuần hoàn ngay tại khu vực sản xuất.

Biochar được tạo ra từ phụ phẩm nông nghiệp thông qua quá trình nhiệt phân. Khi đưa trở lại đất, vật liệu này có khả năng hỗ trợ cải tạo đất, giữ nước, duy trì độ phì nhiêu và lưu trữ carbon.

Từ những phụ phẩm vốn bị xem là chất thải, doanh nghiệp và người sản xuất có thể tạo ra vật liệu phục vụ sản xuất, qua đó giảm nhu cầu sử dụng nguyên liệu mới và hạn chế lượng chất thải phải xử lý.

Tuy nhiên, công nghệ mới chỉ là một phần của bài toán. Một nền kinh tế tuần hoàn muốn vận hành hiệu quả cần có dòng nguyên liệu ổn định, đạt chất lượng và được tổ chức thành chuỗi. Đây cũng là thách thức lớn đối với ngành tái chế trong nước.

Trong khi nhu cầu sử dụng nguyên liệu tái chế, đặc biệt là các loại nhựa tái chế đạt tiêu chuẩn, ngày càng tăng do yêu cầu của thị trường xuất khẩu, nguồn nguyên liệu tái chế trong nước vẫn chưa đáp ứng đầy đủ cả về số lượng và chất lượng.

Theo Thạc sĩ Lưu Ngọc Châm, chuyên gia môi trường và kinh tế tuần hoàn từ VSD Holdings, một trong những nguyên nhân là hệ thống thu gom chất thải vẫn phụ thuộc đáng kể vào khu vực phi chính thức, khiến chất lượng nguyên liệu đầu vào cho các cơ sở tái chế chưa ổn định.

Theo chuyên gia, thay vì loại bỏ khu vực phi chính thức, cần từng bước đưa lực lượng này vào chuỗi thu gom, phân loại và tái chế được tổ chức bài bản hơn. Doanh nghiệp chính thức có thể đóng vai trò hạt nhân, kết nối các điểm thu gom, chuẩn hóa quy trình và kiểm soát chất lượng nguyên liệu.

Khi khâu thu gom và phân loại được tổ chức tốt, các nhà máy tái chế mới có thể duy trì nguồn nguyên liệu ổn định, tạo điều kiện quan trọng để hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn có khả năng vận hành lâu dài.

Ngoài ra, theo ông Phạm Đình Nam, để kinh tế tuần hoàn phát triển mạnh hơn, cần có sự hỗ trợ đồng bộ về chính sách, tín dụng, thuế, công nghệ và thị trường. Đặc biệt, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được tiếp cận thuận lợi hơn với các nguồn vốn xanh và các chương trình hỗ trợ chuyển đổi.

Kinh tế tuần hoàn không chỉ là câu chuyện của riêng ngành môi trường hay một nhóm doanh nghiệp tiên phong. Đó là quá trình thay đổi cách thức tạo ra và sử dụng giá trị trong toàn bộ nền kinh tế.

Từ những mô hình ban đầu, kinh tế tuần hoàn đang từng bước chuyển từ ý tưởng thành thực tiễn sản xuất. Để quá trình này đi xa hơn, cần sự đồng hành của công nghệ, chính sách và một cộng đồng doanh nghiệp sẵn sàng thay đổi tư duy sản xuất theo hướng hiệu quả và bền vững.