Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, hoạt động thu gom rác thải sinh hoạt vẫn chủ yếu được thực hiện theo phương thức truyền thống, thiếu sự kết nối dữ liệu giữa người dân, đơn vị thu gom và cơ quan quản lý, không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành mà còn hạn chế tính minh bạch và khả năng giám sát.

Xuất phát từ thực tế đó, một số doanh nghiệp công nghệ đã tìm cách tiếp cận lĩnh vực môi trường bằng nền tảng số. Công ty cổ phần Công nghệ GRAC là một trong những đơn vị lựa chọn hướng đi này với ứng dụng GRAC. Sau quá trình nghiên cứu và thử nghiệm ứng dụng từ năm 2018, doanh nghiệp chính thức thành lập vào năm 2021 với mục tiêu xây dựng hệ sinh thái số phục vụ quản lý thu gom và tái chế rác thải.

Phần mềm GRAC áp dụng công nghệ Big Data sử dụng được trên thiết bị di động như điện thoại thông minh và máy tính bảng, đồng thời xây dựng và phát triển Hệ thống quản trị cơ sở dữ liệu trên nền tảng trang mạng (S.a.a.S ERP). Với hệ thống dữ liệu tập trung, đa nền tảng và được đồng bộ liên tục (Big Data - Cloud Server). 

GRAC giúp số hoá quá trình thu gom rác thải hiệu quả (Ảnh: GRAC)

Trọng tâm của mô hình là tạo ra một nền tảng kết nối nhiều bên liên quan trong chuỗi quản lý chất thải. Thông qua ứng dụng di động và hệ thống phần mềm quản trị, người dân có thể theo dõi hợp đồng dịch vụ, tra cứu lịch thu gom, thực hiện thanh toán trực tuyến và gửi phản ánh hiện trường kèm hình ảnh khi phát sinh các điểm ô nhiễm hoặc tồn đọng rác. Dữ liệu này đồng thời được chia sẻ đến đơn vị thu gom và cơ quan quản lý địa phương, góp phần rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao tính minh bạch.

Việc tích hợp chức năng thanh toán không dùng tiền mặt và lưu trữ lịch sử giao dịch cũng giúp chuẩn hóa quy trình thu phí dịch vụ môi trường. Bên cạnh đó, nền tảng còn hướng tới ghi nhận lượng rác tái chế theo từng đợt thu gom, từ đó tạo cơ sở dữ liệu phục vụ công tác thống kê, đánh giá và hoạch định chính sách. Khi các thông tin được cập nhật theo thời gian thực, cơ quan quản lý có thêm công cụ để theo dõi khối lượng rác phát sinh, tần suất thu gom và hiệu quả vận hành của hệ thống.

Đáng chú ý, GRAC xác định định hướng liên kết giữa hoạt động thu gom và tái chế, đặc biệt đối với rác thải nhựa. Thay vì dừng lại ở khâu thu gom, mô hình được thiết kế nhằm tạo sự kết nối với các đơn vị tái chế, từng bước hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn. Cách tiếp cận này phù hợp với xu thế thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải được xem là tài nguyên có thể quay trở lại chu trình sản xuất.

GRAC trải qua giai đoạn thử nghiệm thí điểm và khảo sát thị trường giai đoạn 2018-2021. Đến năm 2021, doanh nghiệp triển khai chính thức với một số đơn vị. Đến nay, GRAC đã bao phủ toàn bộ TP. Hồ Chí Minh với 20.000 người dùng (số người dân đang sử dụng app Grac) và 500 tài khoản (số tài khoản của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp đang sử dụng phần mềm quản lý rác thải Grac).

GRAC đặt mục tiêu đến năm 2023 hoàn thành chuyển đổi số cho TP. Hồ Chí Minh và đến năm 2025 chuyển đổi số cho toàn Việt Nam đối với phần mềm SaaS ERP. Từ 2025, GRAC sẽ truyền thông rộng rãi mô hình kinh tế tuần hoàn trên toàn cầu, bắt đầu từ Đông Nam Á đối với App GRAC. 

Trong tiến trình thực hiện các mục tiêu về tăng trưởng xanh và giảm phát thải, những giải pháp số hóa như GRAC có thể đóng vai trò là công cụ hỗ trợ quản lý, tăng cường minh bạch và tối ưu nguồn lực. Quan trọng hơn, chúng góp phần định hình một cách tiếp cận mới trong quản lý chất thải, nơi dữ liệu trở thành nền tảng cho các quyết định hướng tới sản xuất và tiêu dùng bền vững.