Khi thế giới hướng tới tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải, thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững đã trở thành ưu tiên chiến lược của nhiều quốc gia. Trong tiến trình đó, nhãn sinh thái được xem là công cụ quan trọng, giúp kết nối trực tiếp quyết định sản xuất của doanh nghiệp với hành vi lựa chọn của người tiêu dùng.

Nhãn sinh thái, hay còn được ví như “hộ chiếu xanh”, là dấu hiệu chứng nhận sản phẩm thân thiện với môi trường trong suốt vòng đời, từ khâu sản xuất, phân phối, sử dụng đến xử lý sau tiêu dùng. Không chỉ hỗ trợ người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm xanh, nhãn sinh thái còn tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, tái cấu trúc quy trình sản xuất theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải và phát thải khí nhà kính.

Sản phẩm được Bộ Nông nghiệp và Môi trường chứng nhận nhãn sinh thái được bày bán tại siêu thị (Ảnh: C.H)

Trên thế giới, nhiều quốc gia và khu vực đã coi nhãn sinh thái là một trong những công cụ cốt lõi để phát triển thị trường xanh. Trong khuôn khổ Liên minh châu Âu (EU), nhãn sinh thái EU Ecolabel đã trở thành tiêu chuẩn uy tín, góp phần thúc đẩy hàng trăm nghìn sản phẩm đạt tiêu chí môi trường, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp và định hướng tiêu dùng xanh trong cả khu vực công và tư. Nhiều quốc gia khác cũng đang xây dựng các bộ tiêu chuẩn tương tự, đồng thời tích hợp nhãn sinh thái với chính sách mua sắm công xanh nhằm tạo động lực thị trường rõ nét hơn.

Tại Việt Nam, hệ thống pháp lý về nhãn xanh từng bước được hình thành từ Luật Bảo vệ môi trường các năm 2005, 2014 và được hoàn thiện trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020. Trên cơ sở đó, từ năm 2009, chương trình thí điểm về nhãn xanh được triển khai, tập trung vào hai nhóm sản phẩm gồm các sản phẩm được chứng nhận Nhãn xanh Việt Nam và túi ni lông thân thiện với môi trường, bao gồm túi phân hủy sinh học và túi tái chế. Song song với đó, chương trình cũng đặt ra nhiệm vụ xây dựng và vận hành hệ thống chứng nhận, dán nhãn sinh thái đa dạng như nhãn xanh, nhãn năng lượng, nhãn các-bon, nhãn tái chế và các loại nhãn sinh thái khác.

Thực tiễn cho thấy, nhãn sinh thái tại Việt Nam đã từng bước được áp dụng trong một số ngành, đặc biệt là các lĩnh vực liên quan đến bao bì, tái chế và tiết kiệm tài nguyên, góp phần giảm thiểu rác thải công nghiệp và rác thải nhựa. Cùng với đó, nhiều chiến dịch truyền thông như Green Consumption (Tiêu dùng xanh) đã được triển khai nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, từng bước thu hẹp khoảng cách giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng trong quá trình hình thành thị trường bền vững.

Người tiêu dùng ngày càng có xu hướng lựa chọn các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, thân thiện và an toàn sức khoẻ con người (Ảnh: chinhphu.vn)

Các nghiên cứu và khảo sát gần đây cho thấy nhận thức xanh của người tiêu dùng Việt Nam đang dần được cải thiện, với xu hướng sẵn sàng chi trả cao hơn cho các sản phẩm thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, khoảng cách giữa nhận thức và hành vi tiêu dùng thực tế vẫn còn tồn tại. Nhiều nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng, tại điểm mua sắm, tiêu dùng bền vững chưa phản ánh đầy đủ tiềm năng của thị trường, đòi hỏi sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ chính sách và truyền thông.

Theo các chuyên gia, để nhãn sinh thái phát huy hiệu quả rõ nét hơn, cần tiếp tục hoàn thiện khung chính sách theo hướng rõ ràng, đồng bộ và ổn định, gắn với các cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng xanh và đầu tư. Ông Trịnh Quang Hưng, Trưởng phòng Thuế tài sản (Bộ Tài chính), cho biết các ưu đãi trong luật thuế môi trường và chính sách đầu tư hiện hành đang được rà soát, sửa đổi và mở rộng nhằm tạo thêm động lực cho sản xuất xanh và tiêu dùng bền vững.

Nhãn sinh thái được đánh giá không chỉ là biểu tượng của sản phẩm “xanh” mà còn là cầu nối chiến lược giữa chính sách, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Khi được triển khai đồng bộ cùng với hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường và tăng cường truyền thông, nhãn sinh thái sẽ phát huy vai trò quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh, tiết kiệm tài nguyên và phát triển bền vững trong dài hạn.