Với lợi thế sử dụng nguyên liệu tự nhiên, thân thiện với môi trường, cùng sự sáng tạo của các nghệ nhân và cơ sở sản xuất, mây tre đan Phú Vinh (xã Phú Nghĩa, Hà Nội) đang khẳng định giá trị của nghề truyền thống trong xu hướng kinh tế xanh.

Đổi mới phương thức sản xuất

Phú Vinh là một trong những làng nghề mây tre đan lâu đời tại Thủ đô. Các sản phẩm được làm từ những nguyên liệu tự nhiên như mây, tre, giang, trúc, cỏ tế, bèo… qua bàn tay khéo léo của người thợ đã trở thành những sản phẩm có giá trị sử dụng và nghệ thuật cao.

Trước đây, để chống mối mọt và tăng độ bền cho nguyên liệu, người dân thường ngâm mây, tre trong ao, hồ, mương nước. Tuy nhiên, phương pháp này tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước và môi trường xung quanh. Nhận thức được vấn đề, các hộ sản xuất đã từng bước thay đổi quy trình xử lý nguyên liệu. Hiện nay, thay vì ngâm nguyên liệu, người dân chuyển sang phương pháp luộc mây, tre trong khoảng 8-10 tiếng nhằm bảo đảm độ bền, độ bóng, đẹp của sản phẩm, đồng thời hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Bên cạnh đó, việc tạo màu cho sản phẩm cũng được nhiều nghệ nhân duy trì bằng các phương pháp thủ công truyền thống, sử dụng lá cây tự nhiên, bùn và khói rơm, rạ. Phương pháp này không chỉ tạo nên màu sắc độc đáo, độ bền cao mà còn góp phần hạn chế việc sử dụng hóa chất trong quá trình sản xuất.

Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Văn Tĩnh - làng nghề mây, tre đan Phú Vinh

Theo nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Văn Tĩnh, làng nghề mây tre đan Phú Vinh: “Từ xa xưa, người dân làng nghề đã biết sử dụng các nguyên liệu tự nhiên để tạo màu cho sản phẩm. Chẳng hạn, để tạo màu đen, vào tháng 11 âm lịch hằng năm, người dân thu hái một số loại lá cây tại địa phương như lá bàng, lá sòi... đem nấu cùng nguyên liệu mây, tre. Khi nguyên liệu chuyển sang màu sẫm, người thợ vớt ra, tiếp tục ngâm trong bùn đen. Quy trình này được lặp lại hai đến ba lần để tạo nên màu đen bóng tự nhiên, có độ bền rất cao, thậm chí có thể lưu giữ hàng trăm năm.

Ngày nay, bên cạnh những phương pháp nhuộm màu truyền thống, người dân Phú Vinh còn nghiên cứu, tìm tòi và sử dụng thêm một số loại lá cây do đồng bào các dân tộc cung cấp để tạo ra nhiều gam màu mới như màu cánh gián, hồng nhạt, xanh lá cây, vàng... Qua đó, vừa làm phong phú màu sắc sản phẩm, vừa phát huy giá trị của các nguyên liệu tự nhiên trong sản xuất thủ công mỹ nghệ”.

Hiện nay, khoảng 90% số hộ tại làng nghề tham gia sản xuất mây tre đan, với hàng trăm tổ hợp, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp. Nghề truyền thống không chỉ tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương.

Hướng tới phát triển làng nghề bền vững

Cùng với đổi mới quy trình sản xuất, các cơ sở tại Phú Vinh ngày càng chú trọng cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường tiêu thụ. Nếu trước đây sản phẩm chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt như rổ, rá, nong, nia, dụng cụ đánh bắt cá thì hiện nay đã phát triển đa dạng hơn, từ giỏ xách, khay, đĩa, đèn trang trí đến bàn ghế, giường, tủ, tranh nghệ thuật và các sản phẩm nội thất.

Các sản phẩm thủ công tinh xảo từ đôi bàn tay nghệ nhân làng nghề mây tre đan Phú Vinh

Sự thay đổi này giúp sản phẩm mây tre đan tiếp cận nhiều nhóm khách hàng, đặc biệt là những người quan tâm đến lối sống xanh, ưu tiên sử dụng sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên và hạn chế đồ nhựa dùng một lần. Không chỉ được tiêu thụ rộng rãi trong nước, sản phẩm Phú Vinh còn có mặt tại nhiều thị trường quốc tế như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước châu Âu.

Đáng chú ý, xu hướng tiêu dùng bền vững đang mở ra cơ hội mới cho làng nghề. Những chiếc giỏ đựng đồ, khay, hộp, đồ trang trí và nội thất bằng mây tre không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng mà còn mang giá trị thẩm mỹ, văn hóa, góp phần đưa vật liệu tự nhiên trở lại đời sống hiện đại.

Thời gian tới, người dân làng nghề mây tre đan Phú Vinh sẽ tập trung phát triển các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao, thân thiện với môi trường, đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh và kinh tế tuần hoàn. Cùng với đó, chú trọng đổi mới mẫu mã, nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu tập thể gắn với bản sắc văn hóa truyền thống.

UBND xã Phú Nghĩa cũng sẽ đẩy mạnh công tác truyền thông, quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số, tăng cường hoạt động livestream nhằm giới thiệu hình ảnh quê hương, con người và những giá trị văn hóa đặc sắc của làng nghề đến người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Với sự đồng hành của chính quyền và nỗ lực của người dân, Phú Vinh đang từng bước chuyển mình theo hướng sản xuất xanh, tiêu dùng bền vững. Không chỉ bảo tồn nghề truyền thống, làng nghề còn hướng tới nâng cao giá trị sản phẩm, tạo sinh kế ổn định cho người dân và giảm thiểu tác động đến môi trường. Đây chính là nền tảng để những sản phẩm mây tre đan Phú Vinh tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường, đưa giá trị của nghề truyền thống hòa nhịp cùng xu thế phát triển xanh.