Việt Nam đang tiêu thụ khoảng 3,9 triệu tấn nhựa mỗi năm, trong đó chỉ 1,28 triệu tấn được tái chế. Phần còn lại bị chôn lấp, đốt hoặc thải ra môi trường, gây lãng phí tài nguyên ước tính 2,2 - 2,9 tỷ USD mỗi năm và tạo áp lực lớn lên hệ thống xử lý chất thải. Trong bối cảnh đó, thúc đẩy tái chế và giảm sử dụng nhựa nguyên sinh trở thành yêu cầu cấp thiết để bảo vệ môi trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Thúc đẩy tái chế nhựa để bảo vệ môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn (Ảnh minh hoạ)

Nhằm giải quyết vấn đề này, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách quan trọng. Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP đặt nền móng cho cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), yêu cầu doanh nghiệp thu gom, tái chế hoặc đóng góp tài chính để xử lý rác thải từ sản phẩm của mình. Đây được xem là công cụ thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất, giảm phụ thuộc vào nhựa nguyên sinh và thúc đẩy thị trường tái chế phát triển minh bạch, chuyên nghiệp hơn.

Bộ Công Thương cũng đang hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn cho sản phẩm nhựa tái chế. Năm 2024 đã có ba tiêu chuẩn được hoàn thiện và dự kiến có thêm năm tiêu chuẩn trong năm 2025, tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ xanh.

Đại diện Công ty Nhựa Tái chế Duy Tân đánh giá EPR là “chứng chỉ xanh” giúp doanh nghiệp xuất khẩu hạt nhựa tái chế sang các thị trường khó tính như Mỹ và Châu Âu.

Không chỉ khối cơ quan quản lý, nhiều doanh nghiệp lớn đã chủ động triển khai kinh tế tuần hoàn nhằm giảm thiểu chất thải và tận dụng tối đa tài nguyên. Tại Vinamilk, mô hình tuần hoàn được đẩy mạnh từ năm 2022 với mục tiêu giảm sử dụng nguyên liệu đầu vào, tăng khả năng tái chế của bao bì và thay thế dần nhựa dùng một lần. Tổng Giám đốc Mai Kiều Liên cho biết doanh nghiệp đang xây dựng bộ phận chuyên trách để thúc đẩy chiến lược này, hướng tới tạo ra giá trị bền vững hàng đầu trong khu vực Đông Nam Á.

Chương trình "Vỏ xinh được tái sinh" của Vinamilk thu hút sự quan tâm và tham gia của người tiêu dùng, đặc biệt là người trẻ

Ở cấp địa phương, nhiều tỉnh, thành đã đưa ra lộ trình giảm nhựa dùng một lần, trong đó Hà Nội được xem là địa phương tiên phong với kế hoạch cụ thể qua từng năm. Bên cạnh đó, các mô hình thí điểm trên thực tế cho thấy sự thay đổi hành vi tiêu dùng là hoàn toàn khả thi. Tại Hà Nội, một số siêu thị sử dụng lá chuối bọc thực phẩm tươi sống tạo hiệu ứng truyền thông tích cực. Ở Đồng Tháp, mô hình “chợ không túi nilon” tại Gò Công bước đầu nhận được phản hồi tích cực từ người dân. Đà Nẵng cũng triển khai tính phí túi nilon tại siêu thị từ năm 2025 nhằm giảm lượng tiêu thụ.

Theo đánh giá, mặc dù quá trình chuyển đổi đã có những tín hiệu tích cực nhưng quá trình chuyển đổi vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Giá thành sản phẩm thay thế còn cao, nguồn cung chưa ổn định và thói quen sử dụng túi nilon vẫn phổ biến trong cộng đồng. Các chuyên gia cho rằng để đạt được hiệu quả thực chất cần thực hiện đồng bộ cả hai hướng: hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất bao bì xanh để giảm chi phí và đẩy mạnh truyền thông nhằm thay đổi hành vi người tiêu dùng. Cùng với đó, các chính sách phân loại rác tại nguồn và hoàn thiện quy chuẩn quốc gia về sản phẩm tái chế cũng đóng vai trò quan trọng.

Chuyển đổi từ nhựa nguyên sinh sang nhựa tái chế và giảm thiểu nhựa dùng một lần đang trở thành xu thế toàn cầu. Với Việt Nam, đây không chỉ là nhiệm vụ môi trường mà còn là cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế. Nỗ lực của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng sẽ là nền tảng để hướng đến một nền kinh tế xanh, tuần hoàn và bền vững trong những năm tới.

Thương Thảo