Năng lượng sạch và cuộc cạnh tranh toàn cầu

Tin hoạt động

12/05/2026

Năng lượng sạch đang bước vào giai đoạn cạnh tranh quyết liệt, khi các quốc gia không chỉ chạy đua giảm phát thải mà còn tìm cách làm chủ công nghệ, chuỗi cung ứng và an ninh năng lượng trong dài hạn.

Cuộc cạnh tranh toàn cầu

Năm 2026 được giới chuyên gia nhận định là một thời điểm bản lề của tiến trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu, khi năng lượng sạch không còn dừng ở các tuyên bố cam kết khí hậu mà đang bước vào giai đoạn triển khai mang tính cạnh tranh chiến lược. Trong bối cảnh thế giới đối mặt với nhiều bất ổn về địa chính trị, chuỗi cung ứng và an ninh năng lượng, việc phát triển các nguồn năng lượng phát thải thấp ngày càng được coi là nền tảng cho tăng trưởng kinh tế bền vững và ổn định dài hạn.

Trên bình diện toàn cầu, dòng vốn đầu tư cho năng lượng sạch trong năm 2026 được dự báo tiếp tục duy trì ở mức cao kỷ lục, tập trung vào điện mặt trời, điện gió, hệ thống lưu trữ năng lượng, lưới điện thông minh và một số công nghệ mới như hydro xanh hay hạt nhân thế hệ tiếp theo. Sự gia tăng đầu tư này phản ánh rõ nét sự thay đổi trong tư duy phát triển, khi nhiều quốc gia coi chuyển dịch năng lượng không chỉ là yêu cầu môi trường mà còn là chiến lược công nghiệp, góp phần giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu và nâng cao khả năng tự chủ năng lượng.

Năm 2026 được dự báo sẽ tăng trưởng, khả năng phục hồi và cạnh tranh trong lĩnh vực năng lượng.

Cùng với dòng vốn là cuộc cạnh tranh ngày càng rõ nét giữa các nền kinh tế lớn trong việc làm chủ công nghệ và chuỗi cung ứng năng lượng sạch. Trung Quốc tiếp tục giữ vị thế dẫn đầu trong sản xuất thiết bị điện mặt trời, pin lưu trữ và các sản phẩm công nghệ xanh, trong khi Mỹ và Liên minh châu Âu đẩy mạnh các gói hỗ trợ để tái cấu trúc chuỗi cung ứng, thúc đẩy sản xuất trong nước. Năng lượng sạch vì thế đang trở thành một trụ cột mới trong cạnh tranh kinh tế toàn cầu, thay vì chỉ là lĩnh vực hỗ trợ cho mục tiêu giảm phát thải.

Ở góc độ thị trường, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu điện toàn cầu sẽ tiếp tục tăng mạnh trong năm 2026, bất chấp những trở ngại kinh tế, với mức tăng trưởng tiêu thụ điện cao hơn nhiều so với giai đoạn trước. Quá trình điện khí hóa các ngành công nghiệp, sự bùng nổ của trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, cùng xu hướng giao thông điện hóa khiến điện năng trở thành yếu tố đầu vào then chốt của tăng trưởng. Trong bối cảnh đó, năng lượng tái tạo, nhất là điện mặt trời và điện gió, được kỳ vọng giữ vai trò chủ đạo trong cơ cấu nguồn điện toàn cầu nhờ chi phí ngày càng cạnh tranh và thời gian triển khai nhanh.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của năng lượng tái tạo cũng đặt ra thách thức lớn về hạ tầng và vận hành hệ thống điện. Tại nhiều quốc gia, lưới điện chưa theo kịp tốc độ gia tăng nguồn phát, dẫn tới tình trạng quá tải và hạn chế khả năng hấp thụ điện tái tạo. Do đó, năm 2026 được dự báo sẽ chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ đầu tư cho lưới điện thông minh, lưu trữ năng lượng và các giải pháp số hóa, nhằm bảo đảm tính ổn định và linh hoạt của hệ thống điện trong điều kiện tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng cao.

Việt Nam trong dòng chảy chuyển dịch năng lượng sạch

Trong bức tranh chung đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chịu tác động trực tiếp và đồng thời có nhiều cơ hội từ xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 được Chính phủ Việt Nam đưa ra tại COP26 đã tạo khuôn khổ chính sách quan trọng cho quá trình chuyển đổi hệ thống năng lượng quốc gia. Quy hoạch điện VIII, được ban hành và triển khai trong giai đoạn hiện nay, thể hiện rõ định hướng ưu tiên phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, giảm dần tỷ trọng điện than và tăng cường các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Theo định hướng của Quy hoạch điện VIII, Việt Nam không chỉ mở rộng quy mô điện mặt trời và điện gió mà còn chú trọng phát triển hạ tầng truyền tải, lưới điện thông minh và các nguồn điện linh hoạt nhằm bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn. Điều này phù hợp với xu thế toàn cầu năm 2026, khi các quốc gia chuyển từ phát triển đơn lẻ nguồn điện tái tạo sang xây dựng hệ sinh thái năng lượng đồng bộ, có khả năng tích hợp nhiều loại hình công nghệ khác nhau.

Đặc biệt, trong lộ trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam, Việt Nam đã tham gia Quan hệ đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) cho thấy Việt Nam đặt mục tiêu hài hòa giữa yêu cầu giảm phát thải, bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì tăng trưởng kinh tế – xã hội. Trong bối cảnh năm 2026 được dự báo là giai đoạn cạnh tranh mạnh mẽ về công nghệ và nguồn vốn năng lượng sạch, cách tiếp cận này giúp Việt Nam vừa thu hút được nguồn lực quốc tế, vừa hạn chế những tác động tiêu cực đến người lao động và cộng đồng phụ thuộc vào các ngành năng lượng truyền thống.

Có thể thấy, xu hướng năng lượng sạch toàn cầu năm 2026 không chỉ đặt ra áp lực chuyển đổi mà còn mở ra cơ hội tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh và bền vững hơn. Đối với Việt Nam, việc bám sát xu thế quốc tế, triển khai hiệu quả Quy hoạch điện VIII và hiện thực hóa cam kết Net Zero sẽ là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo đảm an ninh năng lượng và từng bước khẳng định vai trò trong chuỗi giá trị năng lượng sạch của khu vực.

Minh Khuê

Tags: