Hiện nay, nhiều tập đoàn đa quốc gia khi lựa chọn địa điểm đầu tư đều ưu tiên các khu công nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững, như sử dụng năng lượng tái tạo, giảm phát thải khí nhà kính, xử lý chất thải hiệu quả và minh bạch các tiêu chí môi trường - xã hội  - quản trị (ESG).

Để đáp ứng mục tiêu trung hòa các-bon vào giữa thế kỷ, phát triển khu công nghiệp xanh và khu công nghiệp sinh thái đang dần trở thành xu hướng tất yếu trong quá trình công nghiệp hóa. Nếu trước đây các khu công nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng chi phí thuê đất hoặc nhân công, thì hiện nay các tiêu chí về môi trường, quản trị và phát triển bền vững ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư.

Sự thay đổi này xuất phát từ cả yêu cầu của thị trường quốc tế lẫn chính sách trong nước. Nhiều thị trường lớn, đặc biệt là châu Âu, đang siết chặt các quy định liên quan đến phát thải carbon, quyền lao động và minh bạch chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp xuất khẩu vì vậy không chỉ cần bảo đảm chất lượng sản phẩm mà còn phải chứng minh quá trình sản xuất tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững. Trong bối cảnh đó, việc đặt nhà máy tại các khu công nghiệp có hạ tầng môi trường tốt, quản lý phát thải chặt chẽ và áp dụng các mô hình sản xuất sạch hơn trở thành một lợi thế quan trọng để duy trì khả năng tiếp cận thị trường.

Xanh hoá các khu công nghiệp đang trở thành xu hướng tất yếu (Ảnh: baochinhphu)

Ở chiều ngược lại, chính sách phát triển trong nước cũng đang tạo động lực cho quá trình chuyển đổi này. Điển hình như Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (có hiệu lực từ tháng 8/2025) chỉ rõ, các dự án khu công nghiệp không đáp ứng tiêu chuẩn phân loại xanh sẽ bị hạn chế trong việc tiếp cận nguồn vốn, giấy phép và các cơ chế ưu đãi. Các định hướng mới về tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn cũng khuyến khích khu công nghiệp nâng cấp hạ tầng theo hướng tiết kiệm tài nguyên, sử dụng năng lượng hiệu quả và giảm phát thải khí nhà kính, đồng nghĩa với việc mô hình khu công nghiệp xanh không còn đơn thuần là lựa chọn mang tính hình ảnh, mà dần trở thành điều kiện cần để duy trì sức cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao.

Trên thực tế, nhiều địa phương đang chuyển hướng từ mở rộng diện tích khu công nghiệp sang nâng cấp và tái cấu trúc các khu công nghiệp hiện hữu. Trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn chế, việc cải thiện hiệu quả sử dụng đất, nâng cao tiêu chuẩn hạ tầng môi trường và thu hút các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao được xem là hướng đi phù hợp hơn. Các khu công nghiệp truyền thống vì vậy đang từng bước chuyển đổi sang mô hình hiện đại hơn, gắn với logistics, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao và các dịch vụ sản xuất tiên tiến.

Trong quá trình chuyển đổi đó, mô hình khu công nghiệp sinh thái được xem là giải pháp quan trọng. Khác với cách tổ chức sản xuất tách rời trước đây, khu công nghiệp sinh thái khuyến khích sự liên kết giữa các doanh nghiệp trong cùng khu vực nhằm tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên. Chất thải hoặc phụ phẩm của doanh nghiệp này có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho doanh nghiệp khác, trong khi hạ tầng như xử lý nước thải, cung cấp năng lượng hay quản lý môi trường được tổ chức tập trung để nâng cao hiệu quả vận hành.

Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý hạ tầng khu công nghiệp cũng ngày càng phổ biến. Nhiều khu công nghiệp như Khu công nghiệp Phú Mỹ 3 (TP. Hồ Chí Minh) đã triển khai hệ thống giám sát tiêu thụ điện, nước và phát thải theo thời gian thực, cho phép doanh nghiệp và đơn vị quản lý theo dõi mức sử dụng tài nguyên và kịp thời điều chỉnh để tiết kiệm chi phí. Các giải pháp như tái sử dụng nước sau xử lý, tối ưu hóa năng lượng hay chia sẻ hạ tầng kỹ thuật cũng góp phần giảm áp lực lên môi trường.

Quá trình chuyển đổi sang khu công nghiệp xanh và sinh thái tuy đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bên, nhưng được đánh giá là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển lâu dài. Khi các tập đoàn quốc tế ngày càng coi trọng tiêu chí phát triển bền vững trong chuỗi cung ứng, những khu công nghiệp đáp ứng tốt các tiêu chuẩn môi trường và quản trị sẽ có nhiều cơ hội hơn trong việc thu hút nhà đầu tư và duy trì hoạt động ổn định trong dài hạn.