Việt Nam phát sinh lượng lớn phụ phẩm nông, lâm nghiệp mỗi năm như rơm rạ, vỏ trấu, vỏ cà phê, vỏ hạt điều, mùn cưa và dăm gỗ. Nếu không được thu gom, xử lý phù hợp, nguồn nguyên liệu này có thể bị lãng phí, gây ô nhiễm môi trường và gia tăng phát thải khí nhà kính.

Thay vì xem phụ phẩm là chất thải, việc ứng dụng công nghệ để chuyển hóa sinh khối thành sản phẩm có giá trị đang mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Trong đó, công nghệ nhiệt phân sinh khối có tiềm năng tạo ra nhiều loại vật liệu carbon phục vụ cải tạo đất, xử lý nước, xử lý khí thải và sản xuất vật liệu công nghệ cao.

Tại hội thảo, TS. Hoàng Thị Bích Hằng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Đồng Nai, nhấn mạnh việc chuyển đổi phụ phẩm nông, lâm nghiệp thành vật liệu carbon giá trị cao vừa góp phần giải quyết vấn đề môi trường, vừa tạo nguồn nguyên liệu cho các chuỗi sản xuất mới.

Theo tham luận của GS. Viet-Ngu Hoang và nghiên cứu sinh Will Connell, Trường Đại học Công nghệ Queensland (Australia), sinh khối có thể được chuyển hóa thành các sản phẩm carbon với mức độ công nghệ và giá trị ứng dụng khác nhau.

Trong đó, than sinh học (biochar) được sản xuất bằng phương pháp nhiệt phân trong điều kiện hạn chế oxy, có tiềm năng cải tạo đất và lưu giữ carbon. Qua các công đoạn xử lý, hoạt hóa, sinh khối còn có thể trở thành than hoạt tính phục vụ xử lý nước, khí thải và nghiên cứu ứng dụng trong lĩnh vực lưu trữ năng lượng.
Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm, chi phí nguyên liệu, năng lượng, thiết bị và khả năng tiêu thụ. Do đó, phát triển ngành công nghiệp carbon từ sinh khối cần gắn với hoàn thiện công nghệ, kiểm soát chất lượng và xây dựng chuỗi cung ứng ổn định.

Bên cạnh giá trị thương mại của vật liệu carbon, khả năng lưu giữ carbon từ biochar cũng mở ra tiềm năng phát triển các dự án tín chỉ carbon. Tuy nhiên, không phải mọi sản phẩm than sinh học đều mặc nhiên được công nhận hoặc có thể giao dịch trên thị trường quốc tế.

Các dự án cần chứng minh lượng carbon được lưu giữ, đáp ứng yêu cầu về tính bổ sung, độ bền lưu giữ và thực hiện đầy đủ quy trình đo đạc, báo cáo, thẩm tra theo phương pháp luận của chương trình chứng nhận được lựa chọn.

Để công nghệ nhiệt phân sinh khối phát triển ở quy mô công nghiệp, cần tiếp tục hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với than sinh học; làm rõ yêu cầu về chất lượng, an toàn môi trường và điều kiện sử dụng trong nông nghiệp. Cùng với đó, cơ chế đo đạc, báo cáo và thẩm tra cần bảo đảm minh bạch, giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả đầu tư và tiếp cận các chương trình chứng nhận phù hợp.

Các giải pháp hỗ trợ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, phát triển thiết bị trong nước và thúc đẩy liên kết giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân cũng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành chuỗi giá trị.

Chuyển hóa phụ phẩm nông, lâm nghiệp thành vật liệu carbon giá trị cao là hướng đi có tiềm năng giảm áp lực chất thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và tạo ra sản phẩm mới phục vụ sản xuất bền vững. Đối với Đồng Nai, việc triển khai cần gắn với vùng nguyên liệu, năng lực công nghệ, nhu cầu thị trường và yêu cầu bảo vệ môi trường.

Các mô hình thí điểm cần được đánh giá toàn diện về hiệu quả kinh tế, mức giảm phát thải thực tế và khả năng nhân rộng. Khi khoa học, công nghệ được kết nối với sản xuất và thị trường, phụ phẩm nông, lâm nghiệp có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp mới, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và thực hiện mục tiêu Net Zero 2050 của Việt Nam.

Văn phòng Cục