Chia sẻ tại Hội thảo Techmart chuyên ngành công nghệ xanh và tuần hoàn năm 2026, bà Nguyễn Thị Cẩm Tiên - Giám đốc Phát triển bền vững - LnData Việt Nam và Quản lý Phát triển Kinh doanh Bền vững - Vũ Phong Energy Group cho biết: Từ các quy định kiểm kê khí nhà kính đến cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới (CBAM), xu hướng thương mại toàn cầu đang buộc doanh nghiệp sản xuất phải thay đổi cách vận hành. Nếu trước đây yếu tố giá thành gần như quyết định năng lực cạnh tranh thì hiện nay, dữ liệu phát thải và tỷ lệ sử dụng năng lượng xanh đã trở thành tiêu chí mới trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đã bắt đầu nhận yêu cầu cung cấp dữ liệu phát thải phạm vi 1, phạm vi 2, thậm chí phạm vi 3 từ các đối tác nước ngoài. Song song đó, thị trường carbon trong nước cũng đang hình thành, kéo theo áp lực tuân thủ về hạn ngạch phát thải và minh bạch tiêu chuẩn ESG (Environmental, Social, and Governance).

Theo đánh giá, doanh nghiệp hiện không còn nhiều thời gian để tiếp cận chuyển đổi xanh theo kiểu thử nghiệm. Việc giảm phát thải đang dần trở thành yêu cầu vận hành bắt buộc thay vì hoạt động mang tính hình ảnh hay truyền thông.

Chuyển đổi năng lượng xanh

Trong phần lớn doanh nghiệp sản xuất, phát thải từ điện năng tiêu thụ hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất. Đây cũng là nguồn phát thải dễ đo lường và có khả năng cải thiện nhanh nhất nếu doanh nghiệp chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Điện mặt trời áp mái vì vậy đang được xem là điểm khởi đầu phù hợp cho lộ trình sản xuất xanh, không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn điện và giảm chi phí vận hành dài hạn, mô hình này còn hỗ trợ cắt giảm đáng kể lượng phát thải CO₂.

Nhiều hệ thống triển khai thực tế cho thấy việc tận dụng mái nhà xưởng để phát triển điện mặt trời có thể giúp giảm hàng nghìn tấn CO₂ mỗi năm, đồng thời giảm nhiệt độ nhà xưởng từ 3–5 độ C, giúp tiết kiệm thêm chi phí làm mát và cải thiện môi trường làm việc.

Điển hình, sau khi triển khai hệ thống điện mặt trời áp mái công suất 8,19 MWp, Công ty Golden Victory Việt Nam (Ninh Bình) đã từng bước chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh với khả năng tự chủ một phần nguồn điện phục vụ vận hành. Hệ thống giúp doanh nghiệp giảm khoảng 6.800 tấn CO₂ mỗi năm, đồng thời tạo ra nguồn điện sạch khoảng 0,31 triệu kWh/năm phục vụ sản xuất, góp phần giảm áp lực chi phí năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng điện. 

Dự án điện năng lượng mặt trời trên mái nhà máy Công ty Golden Victory Việt Nam (Ảnh: Vuphong)

Đáng chú ý, xu hướng triển khai theo mô hình “Zero-CAPEX” (xây dựng không vốn đầu tư) đang mở ra cơ hội cho nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận năng lượng xanh mà không cần bỏ vốn đầu tư ban đầu. Thay vì phải tự đầu tư hệ thống, doanh nghiệp có thể hợp tác với các đơn vị cung cấp giải pháp để sử dụng điện xanh theo mô hình thuê dịch vụ hoặc chia sẻ lợi ích.

Không dừng ở bài toán năng lượng, điện mặt trời còn giúp doanh nghiệp tạo ra chứng chỉ năng lượng tái tạo I-REC và tín chỉ carbon, đây là những tài sản ngày càng có giá trị trong chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.

Đồng bộ dữ liệu xanh

Nếu năng lượng xanh là giải pháp giảm phát thải thì dữ liệu xanh lại là yếu tố quyết định hiệu quả quản trị. Một trong những thách thức lớn hiện nay của nhiều doanh nghiệp là thực hiện kiểm kê khí nhà kính nhưng vẫn thiếu hệ thống dữ liệu đủ đồng bộ để theo dõi lộ trình giảm phát thải theo thời gian thực. Không ít đơn vị đầu tư riêng lẻ cho ESG, điện mặt trời hay tín chỉ carbon nhưng thiếu kết nối giữa các hoạt động, dẫn đến chi phí cao và khó đánh giá hiệu quả thực tế.

Cũng theo bà Nguyễn Thị Cẩm Tiên, xu hướng mới hiện nay là xây dựng nền tảng quản trị dữ liệu phát thải tích hợp với các hệ thống sản xuất như ERP, MES hay SAP. Thông qua các công nghệ AIoT, doanh nghiệp có thể tự động thu thập dữ liệu tiêu thụ điện, dữ liệu vận hành thiết bị và lượng phát thải phát sinh trong toàn bộ nhà máy.

Dữ liệu này không chỉ phục vụ kiểm kê khí nhà kính mà còn hỗ trợ xây dựng báo cáo ESG, CBAM, LCA và đánh giá hiệu quả các biện pháp giảm phát thải theo thời gian thực. Từ đó, cơ sở dữ liệu xanh sẽ trở thành nền tảng vận hành mới của doanh nghiệp sản xuất trong giai đoạn tới, tương tự vai trò của ERP trong quản trị doanh nghiệp trước đây.

Trong nhiều năm, không ít doanh nghiệp xem phát triển bền vững là khoản đầu tư tốn kém và khó tạo ra hiệu quả tức thì. Tuy nhiên, thực tế đang cho thấy chuyển đổi xanh có thể trực tiếp tác động đến chi phí vận hành, khả năng xuất khẩu và sức cạnh tranh dài hạn.

Khi giá điện tiếp tục tăng, chi phí carbon ngày càng rõ ràng và khách hàng yêu cầu minh bạch phát thải ngày càng cao, doanh nghiệp sở hữu năng lực quản trị xanh sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc giữ đơn hàng và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong cuộc cạnh tranh mới của ngành công nghiệp, lợi thế sẽ không chỉ thuộc về doanh nghiệp sản xuất nhanh hay chi phí thấp, mà thuộc về những đơn vị có khả năng kiểm soát phát thải, minh bạch dữ liệu và vận hành hiệu quả theo tiêu chuẩn xanh toàn cầu.