Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp và các cam kết giảm phát thải toàn cầu liên tục được siết chặt, vật liệu xanh đang trở thành một trong những giải pháp trọng tâm giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Xu hướng phát triển tất yếu

Theo các nghiên cứu của Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, ngành xây dựng hiện tiêu thụ khoảng 34% tổng năng lượng toàn cầu và phát thải khoảng 37% lượng CO₂. Điều này cho thấy nhu cầu chuyển đổi sang các loại vật liệu thân thiện môi trường đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Vật liệu xanh được hiểu là các loại vật liệu có tác động môi trường thấp trong toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ khai thác nguyên liệu, sản xuất, sử dụng đến tái chế hoặc phân hủy sau sử dụng. Những vật liệu này giúp giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm tài nguyên, nâng cao hiệu quả năng lượng và đảm bảo an toàn cho sức khỏe con người.

Ảnh minh hoạ (Nguồn: Tạp chí Kiến trúc)

Tại Việt Nam, hệ thống chính sách liên quan đến phát triển vật liệu xanh đang từng bước được hoàn thiện như Luật Bảo vệ môi trường 2020, Nghị định 08/2022/NĐ-CP, Thông tư 13/2017/TT-BXD hay Quyết định 385/QĐ-BXD năm 2024 đều khuyến khích phát triển vật liệu tái chế, vật liệu không nung và các giải pháp sản xuất carbon thấp.

Bên cạnh đó, nhiều tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14040, ISO 14067, LEED, LOTUS hay EPD cũng đang trở thành “tấm vé thông hành” giúp doanh nghiệp chứng minh tính bền vững của sản phẩm khi tham gia thị trường toàn cầu.

Không chỉ mang ý nghĩa môi trường, vật liệu xanh còn mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG, CBAM và tín chỉ carbon ngày càng ảnh hưởng mạnh đến hoạt động thương mại quốc tế. Việc ứng dụng vật liệu phát thải thấp giúp doanh nghiệp cải thiện hình ảnh thương hiệu, giảm chi phí vận hành và gia tăng năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng xanh.

Nhiều mô hình vật liệu xanh điển hình

Cùng với xu hướng chuyển đổi xanh, nhiều mô hình vật liệu thân thiện môi trường đang được nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam.

Một trong những giải pháp nổi bật là tấm trấu cách âm, một sản phẩm tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để tạo ra vật liệu xây dựng thân thiện môi trường. Thay vì bị đốt bỏ gây ô nhiễm, vỏ trấu được xử lý và ép thành tấm vật liệu có khả năng cách nhiệt, cách âm và khó bắt cháy. Giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí nguyên liệu mà còn hạn chế khai thác gỗ tự nhiên và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

So với gỗ công nghiệp hay nhựa, tấm trấu cách âm có chi phí thấp hơn nhưng vẫn đảm bảo độ bền

Theo nghiên cứu, tấm trấu có giá thành cạnh tranh so với nhiều vật liệu truyền thống nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả sử dụng, đồng thời có khả năng phân hủy sinh học, ít gây tác động tiêu cực đến môi trường.

Bên cạnh vật liệu xây dựng, lĩnh vực bảo quản nông sản cũng ghi nhận nhiều giải pháp xanh giàu tiềm năng. Điển hình là dự án NACHITO ứng dụng công nghệ nano sinh học để chuyển hóa chitosan từ vỏ tôm, cua thành dung dịch bảo quản trái cây thân thiện môi trường. Lớp màng sinh học này giúp kéo dài thời gian bảo quản, hạn chế vi khuẩn và giảm sử dụng hóa chất độc hại.

Điểm đáng chú ý của mô hình là việc tận dụng phụ phẩm thủy sản để tạo ra sản phẩm có giá trị mới, hình thành chu trình tuần hoàn khép kín từ nguyên liệu đến tái sử dụng sinh học.

Hay như, dự án BACHI phát triển hộp đựng thực phẩm từ lá chuối nhằm thay thế các loại bao bì nhựa dùng một lần. Sản phẩm không phát sinh vi nhựa, thân thiện với sức khỏe người dùng và có thể phân hủy tự nhiên sau sử dụng. Đây được xem là giải pháp phù hợp trong bối cảnh nhiều quốc gia đang siết chặt quy định liên quan đến nhựa dùng một lần và tiêu dùng xanh.

Các sản phẩm hộp đựng BACHI từ lá chuối

Dù tiềm năng lớn, quá trình phát triển vật liệu xanh tại Việt Nam vẫn đối mặt nhiều khó khăn như chi phí đầu tư cao, công nghệ sản xuất còn hạn chế, thiếu dữ liệu carbon và nhận thức thị trường chưa đồng đều. Ngoài ra, nguy cơ quảng bá xanh thiếu căn cứ khoa học (greenwashing) cũng đặt ra yêu cầu minh bạch hóa dữ liệu môi trường đối với doanh nghiệp.

Các chuyên gia cho rằng để thúc đẩy vật liệu xanh phát triển mạnh hơn, cần đồng bộ nhiều giải pháp như hoàn thiện cơ chế ưu đãi, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển thị trường carbon và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý vòng đời sản phẩm.

Trong xu thế toàn cầu hóa xanh, vật liệu xanh đang dần trở thành tiêu chuẩn mới của nền sản xuất hiện đại. Việc thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa các giải pháp vật liệu thân thiện môi trường không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn tạo động lực cho kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững tại Việt Nam.