Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, cùng với áp lực ngày một gia tăng từ thị trường toàn cầu về cắt giảm phát thải khí nhà kính, việc chuyển đổi sang sử dụng nguyên liệu tái tạo và thân thiện môi trường trong sản xuất bao bì đang trở thành xu hướng tất yếu đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Không chỉ góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, chiến lược này còn được xem là “chìa khóa” giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị thương hiệu, đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững và mở rộng cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong chuỗi giá trị sản xuất – tiêu dùng, bao bì từ lâu thường bị xem là yếu tố phụ, ít được chú ý so với công nghệ sản xuất hay nguồn nguyên liệu đầu vào. Tuy nhiên, theo các chuyên gia môi trường và quản lý tại Việt Nam, khi đánh giá tổng thể dấu vết carbon của sản phẩm trong suốt vòng đời, bao bì lại là một trong những mắt xích có tác động đáng kể, đặc biệt ở các ngành tiêu dùng nhanh như thực phẩm và đồ uống.

Việc sử dụng bao bì có cường độ phát thải cao, khó tái chế hoặc chỉ dùng một lần không chỉ làm gia tăng lượng khí nhà kính, mà còn tạo áp lực lớn lên hệ thống xử lý chất thải. Ngược lại, các giải pháp bao bì xanh từ việc thay đổi nguyên liệu, thiết kế đến khả năng tái chế, tái sử dụng có thể giúp doanh nghiệp cắt giảm đáng kể lượng phát thải carbon trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Tại Việt Nam, một trong những ví dụ tiêu biểu cho xu hướng này là việc ứng dụng bao bì Tetra Recart trong ngành thực phẩm và đồ uống. Loại bao bì này được sản xuất từ nguồn nguyên liệu tái tạo, có khả năng tái chế cao và đặc biệt giúp giảm tới 85% lượng khí thải carbon trong vòng đời sản phẩm so với lon thiếc truyền thống. Không chỉ mang lại lợi ích môi trường, giải pháp này còn hỗ trợ doanh nghiệp F&B thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của người tiêu dùng về sản phẩm “xanh”.

Xu hướng sử dụng bao bì thân thiện môi trường cũng đang được các tập đoàn đa quốc gia thúc đẩy mạnh mẽ. Điển hình là Coca-Cola với chiến lược “World Without Waste”, đặt mục tiêu sử dụng ít nhất 50% vật liệu tái chế trong bao bì và thu hồi, tái chế toàn bộ chai, lon đưa ra thị trường trước năm 2030. Những cam kết này cho thấy bao bì xanh không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà đã trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược giảm dấu chân carbon của các thương hiệu toàn cầu.

Không chỉ mang lại lợi ích về môi trường, bao bì bền vững đang dần trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng trên thị trường. Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là khi tiếp cận những thị trường khó tính như Liên minh châu Âu (EU), việc minh bạch thông tin về dấu vết carbon của sản phẩm, trong đó có bao bì, đã và đang trở thành yêu cầu bắt buộc.

Trong bối cảnh các cơ chế điều chỉnh carbon và tiêu chuẩn ESG ngày càng được siết chặt, doanh nghiệp không thể chỉ dừng lại ở việc thay đổi nguyên liệu. Việc tối ưu thiết kế bao bì, giảm khối lượng vật liệu, tăng khả năng tái chế và tái sử dụng là những yếu tố then chốt để vừa giảm phát thải, vừa nâng cao hiệu quả kinh tế trong dài hạn.

Bên cạnh các giải pháp tái chế và sử dụng vật liệu tái tạo truyền thống, những sáng kiến khai thác nguồn nguyên liệu sinh học từ nông nghiệp đang mở ra hướng đi mới cho ngành bao bì. Tại Việt Nam, các dự án biến vỏ cacao, bã cà phê thành bioplastics và vật liệu sinh học dùng trong bao bì đã thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn và thị trường quốc tế.

Theo thông tin được giới thiệu tại các triển lãm ngành hàng, các sản phẩm bao bì và pallet sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp không chỉ góp phần giảm lượng chất thải, gia tăng giá trị cho nông sản, mà còn có vòng đời carbon thấp hơn đáng kể so với nhựa truyền thống. Ngoài ra, các vật liệu từ trấu, sợi dừa và bã nông sản khác cũng đang được nghiên cứu, ứng dụng rộng rãi, mang lại khả năng phân hủy sinh học và giảm áp lực lên môi trường.

Việc sử dụng nguyên liệu tái tạo và sinh học trong sản xuất bao bì đang mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam trong tiến trình chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn, đáp ứng các tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu khi làn sóng tiêu dùng xanh gia tăng nhanh chóng.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này cũng đặt ra không ít thách thức, từ chi phí đầu tư ban đầu cao, cơ sở hạ tầng tái chế chưa đồng bộ, đến nhận thức của thị trường và người tiêu dùng còn hạn chế. Do đó, bên cạnh nỗ lực đổi mới từ phía doanh nghiệp, vai trò của Nhà nước trong việc hoàn thiện chính sách, thúc đẩy nghiên cứu, phát triển, hỗ trợ tài chính và áp dụng các tiêu chuẩn xanh là yếu tố mang tính quyết định để bao bì xanh thực sự trở thành động lực giảm dấu vết carbon trong sản xuất công nghiệp.

Văn phòng Cục