Xu hướng tất yếu 

Vật liệu xây dựng xanh được hiểu là các loại vật liệu được nghiên cứu, sản xuất và sử dụng nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực tới môi trường trong suốt vòng đời sản phẩm, từ khâu khai thác nguyên liệu, sản xuất, thi công, sử dụng cho tới khi công trình kết thúc vòng đời và được tháo dỡ, tái chế. Những vật liệu này thường có đặc điểm tiêu hao ít năng lượng, sử dụng nguyên liệu tái tạo hoặc nguyên liệu tái chế, hạn chế phát thải khí nhà kính, không gây hại cho sức khỏe con người và có khả năng tái sử dụng hoặc tái chế sau khi hết vòng đời sử dụng.

Theo các nghiên cứu và đánh giá của Bộ Xây dựng, vật liệu xây dựng xanh đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các công trình xanh và đô thị bền vững. Công trình sử dụng vật liệu xanh có thể tiết kiệm từ 15 - 30% năng lượng, 30 - 50% nước, đồng thời giảm phát thải carbon khoảng 30 - 35% và giảm tới 50 - 70% chi phí xử lý chất thải so với công trình thông thường.

Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp sản xuất vật liệu xây không nung (Ảnh: MOC)

Thống kê của Bộ Xây dựng cũng chỉ ra rằng ngành xây dựng đang tiêu thụ tới 40% tổng năng lượng quốc gia và chiếm khoảng 50% lượng phát thải carbon, khiến nhu cầu phát triển vật liệu thân thiện môi trường trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Theo PGS.TS Lê Trung Thành, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), xu hướng chung của thế giới hiện nay là phát triển vật liệu xây dựng theo hướng bền vững, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải khí nhà kính. Vật liệu xây dựng xanh cần đáp ứng các yêu cầu về mức tiêu hao năng lượng thấp, tận dụng hiệu quả phế thải công nghiệp và nông nghiệp, dễ tái chế, không gây hại cho sức khỏe con người, có độ bền cao và phù hợp với các điều kiện của biến đổi khí hậu.

Quan điểm này cũng được thể hiện rõ trong Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam thời kỳ 2021 - 2030, định hướng đến năm 2050. Theo đó, ngành vật liệu xây dựng được định hướng phát triển theo hướng tiết kiệm tài nguyên, tăng cường sử dụng chất thải công nghiệp và rác thải sinh hoạt làm nguyên liệu đầu vào, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu, sản xuất các sản phẩm vật liệu có tính năng cao, thân thiện với môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy phát triển các công trình xanh và xây dựng bền vững tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, tính đến hết năm 2024, cả nước có hơn 500 công trình được chứng nhận theo các hệ thống đánh giá công trình xanh phổ biến trên thế giới như LEED (Hoa Kỳ), LOTUS (Việt Nam), EDGE (IFC), Green Mark (Singapore)..… thể hiện nỗ lực của cả hệ thống chính sách và doanh nghiệp trong việc thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Tuy nhiên, thị trường vật liệu xanh ở Việt Nam vẫn phát triển chậm so với tiềm năng. Ước tính chỉ có khoảng 30–50% phế thải xây dựng và công nghiệp được tận dụng làm nguyên liệu tái chế, phần lớn còn bị bỏ phí mỗi năm.

Những rào cản lớn trong việc mở rộng ứng dụng vật liệu xanh bao gồm chi phí sản xuất ban đầu cao hơn vật liệu truyền thống, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và đánh giá vòng đời sản phẩm chưa đồng bộ, cùng với nhận thức chưa đầy đủ từ nhà đầu tư và người tiêu dùng. 

Động lực cho tăng trưởng bền vững

Việc đẩy mạnh phát triển và sử dụng vật liệu xây dựng xanh mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho nền kinh tế và xã hội. Trước hết, vật liệu xanh góp phần trực tiếp vào việc giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực xây dựng, một trong những lĩnh vực tiêu thụ nhiều năng lượng và phát thải lớn hiện nay. Đồng thời, việc sử dụng vật liệu thân thiện môi trường giúp tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên thông qua tái chế, tái sử dụng, qua đó giảm áp lực lên môi trường và hệ sinh thái.

Không chỉ mang ý nghĩa môi trường, vật liệu xây dựng xanh còn góp phần nâng cao chất lượng công trình và bảo vệ sức khỏe người sử dụng. Các vật liệu ít phát thải, không chứa hóa chất độc hại giúp cải thiện chất lượng không khí trong nhà, tạo môi trường sống an toàn và tiện nghi hơn. Về lâu dài, các công trình sử dụng vật liệu xanh còn có giá trị kinh tế cao hơn, khả năng khai thác bền vững tốt hơn và đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh đang ngày càng phổ biến.

Cần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và bộ tiêu chí đánh giá vật liệu xanh (Ảnh: ximang.vn)

Để thúc đẩy thị trường vật liệu xây dựng xanh phát triển đúng hướng và bền vững, các chuyên gia cho rằng cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách, thị trường và công nghệ. Trước hết, việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và bộ tiêu chí đánh giá vật liệu xanh là cơ sở quan trọng để tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch cho doanh nghiệp và nhà đầu tư. Song song với đó, các cơ chế ưu đãi về tài chính, tín dụng xanh và thuế môi trường sẽ giúp giảm bớt gánh nặng chi phí ban đầu, khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào nghiên cứu, đổi mới công nghệ và sản xuất vật liệu thân thiện môi trường.

Bên cạnh vai trò của Nhà nước và doanh nghiệp, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về lợi ích lâu dài của vật liệu xây dựng xanh cũng là yếu tố không thể thiếu. Thông qua truyền thông, đào tạo và hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, vật liệu xây dựng xanh có thể từng bước trở thành lựa chọn phổ biến trong các dự án xây dựng tại Việt Nam.

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững ngày càng trở nên cấp thiết, vật liệu xây dựng xanh không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đang dần trở thành xu hướng tất yếu của ngành xây dựng. Với sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và xã hội, vật liệu xây dựng xanh được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng quan trọng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống cho người dân Việt Nam.