Rác thải điện tử bao gồm toàn bộ các thiết bị điện, điện tử và linh kiện đã qua sử dụng hoặc bị loại bỏ như điện thoại di động, máy tính, tivi, pin, bo mạch điện tử…Tại Việt Nam, tốc độ số hóa nhanh và tỷ lệ sở hữu thiết bị công nghệ cao đang kéo theo lượng rác thải điện tử tăng mạnh. Năm 2022, có tới 97,6% người trưởng thành sử dụng internet sở hữu điện thoại thông minh, thuộc nhóm cao nhất khu vực Đông Nam Á.

Đáng lo ngại, rác thải điện tử chứa nhiều kim loại nặng và hóa chất độc hại, có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người và môi trường nếu không được thu gom, xử lý đúng quy trình. Trong khi đó, hệ thống thu gom và tái chế chính thức tại Việt Nam vẫn còn phân tán, phụ thuộc nhiều vào khu vực phi chính thức.

Tại sự kiện, nhóm Ewise đã giới thiệu mô hình hệ thống quản lý tích hợp kỹ thuật số (IMS) cho hoạt động thu gom và xử lý rác thải điện tử, hướng tới xây dựng một quy trình khép kín, minh bạch và có khả năng mở rộng

Theo đó, người dân có thể đăng ký thu gom rác thải điện tử trực tuyến, lựa chọn điểm tiếp nhận hoặc lịch thu gom tận nhà. Các thiết bị sau khi được thu gom sẽ được gắn mã QR để theo dõi hành trình từ khâu thu gom, vận chuyển, lưu kho cho đến tái chế. Hệ thống phân quyền rõ ràng cho từng nhóm đối tượng như người dùng, đơn vị thu gom, quản lý kho, đơn vị tái chế và quản trị hệ thống, giúp kiểm soát chặt chẽ dòng rác thải điện tử.

Mô hình này được đánh giá cao bởi khả năng kết nối các nền tảng thu gom hiện có, đồng thời tạo cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước và thực thi trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).

Bên cạnh rác thải rắn, nước thải phát sinh trong quá trình sản xuất và tái chế điện tử cũng là vấn đề nan giải. Đại diện Công ty CP Dịch vụ Kỹ thuật Thịnh Vượng (TVTS) đã chia sẻ các giải pháp công nghệ xử lý nước thải điện tử khó xử lý, chứa nhiều hóa chất độc hại như EDTA, xyanua, axit mạnh và kim loại nặng.

Các công nghệ điển hình được đề cập đến bao gồm: màng lọc kênh hở (STRO/PFRO), hệ thống cô đặc bay hơi chân không kết hợp bơm nhiệt cho phép tái sử dụng nước thải và tiến tới mô hình Zero Liquid Discharge (không xả thải lỏng). Giải pháp này không chỉ giúp giảm áp lực môi trường mà còn nâng cao hiệu quả đầu tư cho doanh nghiệp trong ngành điện tử

Việc ứng dụng các nền tảng số như Ewise được xem là công cụ hỗ trợ hiệu quả cho việc minh bạch hóa dòng rác thải, kiểm soát khối lượng thu gom và tạo dữ liệu phục vụ thực thi chính sách EPR một cách thực chất.

Đại diện Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM cho biết, “Kết nối ý tưởng” không chỉ là nơi giới thiệu giải pháp, mà còn là bước khởi đầu để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực môi trường, đặc biệt là xử lý rác thải điện tử, một bài toán liên ngành, liên lĩnh vực.

Thông qua sự kiện, các ý tưởng, mô hình công nghệ và giải pháp chính sách đã được đặt trong cùng một bức tranh tổng thể, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm thiểu tác động môi trường và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đây cũng là tiền đề quan trọng để TP.HCM thí điểm và nhân rộng các mô hình xử lý rác thải điện tử hiện đại trong thời gian tới.